Ұлан Үсенов: «Ең қиын бөгет – өзіммін»

Соңғы кезде сені туралы материалдар едәуір көбейді. «Холод», қырғыз телеграм-арналары, мұғалімдер пабликтері. Мұны қандай толқынмен байланыстырасың?

Ойлаймын, триггер дәл «Холод» болды. Одан кейін тағы бірнеше медиа тақырыпты іліп әкетті, бірақ ең есте қалғаны осы материал — өте жақсы жасалған, тіпті авторласып жазудан да бас тартпас едім. Айтпақшы, менімен мүлде ештеңе келісілмеген. Қалғанының бәрі өте табиғи түрде болып жатты: мен ешқашан ілгерілетуге ақша құйған емеспін, жарнамалық құралдарды да пайдаланбадым.

Жуырда Zamandas-қа барып келдің. Нәтижесіне көңілің толды ма?

Шынымды айтсам — маған сәл жеткіліксіз болды, әңгіме қызығырақ өрбуі мүмкін еді. Бұған дейін мені Астанадағы dope soz-ға шақырған, бірақ мен ол жаққа сирек барамын. Сәуірде дәл ғылыми фестивальге сол жаққа аттанамын, мүмкін, оларға да соға кетермін.

Қазақстанда, негізі, көзге түсетін екі подкаст бар – Zamandas және dope soz. Неге бұл ниша әлі де сонша тар?

Жалпы подкаст форматы маған аса жақын емес. Ұзақ әңгімені тыңдағаннан гөрі музыка тыңдағанды жөн көремін. Қосатын болсам, алаң үшін емес, нақты адам үшін қосамын. Дегенмен жобалардың өзі әртүрлі: бірі бұқараға көбірек бағытталғандай қабылданады, екіншісі — нышалықтау, әрі, мүмкін, табиғиға жақынырақ. Олар бірін-бірі теңестіріп тұрғандай. Ал қазір шартты үшінші ірі подкаст пайда болады деп сенімді емесмін: интеллектуалдық нишаны nFactorial алып қойды, қалғанының бәрі айқын бөлініп тұр.

Неге әлі қазақша контент жасамайсың?

Маған керекті табиғилық деңгейіне жетерліктей тілді жеткілікті меңгермегенмін. Қазақшаны түсінемін, қазір базалық деңгейім жақсы, әсіресе бала туғаннан кейін — ол үйде тілді оқып жүр, мен де онымен бірге көп нәрсені қайта үйреніп жатырмын. Бірақ бұл мықты мәтіндер, өлеңдер, ұйқастар жазуға жетпейді. Ал мен үшін ең бастысы — бәрі табиғи естілсін.

Бұны жалғыз істемесе де болады ғой: авторласып, ақынмен, редактормен, тіпті ЖИ көмегімен.

Болады. Тіпті, бәлкім, солай істеу керек те шығар. Бірақ менің басты бөгетім — өзіммін. Ішкі бекіген ұстанымым өте мықты: бірдеңені өзім істей алсам, өзім істеймін. Бұл — эго туралы да, бақылау туралы да, авторлық дауыс туралы да. Қазақ тіліндегі контент маңызды әрі дұрыс қадам боларын түсінемін, әсіресе қазір, тілге назар артқан шақта. Бірақ бұл үйреншікті аймақтан шығу және алғашқыда жақсы шықпайтынын мойындау деген сөз. Әрине, мен сонысынан қашатын шығармын.

Саған мынадай сезім таныс па: мәтін сауатты жазылған, бірақ бәрібір «сенікі емес»?

Әбден таныс. Өз роликтерімді қазақшаға аударып көрдім — әрі музыкалық, әрі әңгіме форматында. Және мәселе тек сөзде емес екенін тез түсіндім. Мәтінде сөйлеу ырғағы, тыныс, кідіріс, сөйлеу мәнері алдын ала «тігулі» тұрады. Егер мәтінді сен жазбасаң, оны дене бірден сезеді. Қатынып қалады, ауа алуды қажет жерден алмайсың, жасанды естілесің. Менде де сондай талпыныстар болды — сол жерде тоқтадым.

Залға бара бастағалы қатты өзгердің бе?

Иә, әрі тек физикалық тұрғыдан емес. Тәртіптірек болдым, тамақтануым тұрақталды, ұйқым түзелді, темекіні тастадым, жаңа орта, күн тәртібі пайда болды. Бірақ кері жағы да бар: бұрын менталды тұрғыда жеңіл едім, түнде донерге тапсырыс беріп, екіге дейін отырып, мәтіндер, роликтер, әндер жаза алатынмын. Қазір ауырлау, баяуырақпын, режимге көбірек тәуелдімін. Пішін тұрғысынан бұл маған ұнайды, бірақ өмір ырғағы өзгерді.

Физикалық пішініңе көңілің тола ма?

Жоқ. Масса жақсы қосылды, ал «сушкаға» келгенде алып кете алмадым. Табиғи бодибилдингтің табиғаты сондай: фармакологиясыз тамаша «құрғақтық» пен толықтыққа бір мезетте жете алмайсың. Сондықтан шектерімді түсінемін. Бірақ «химия» туралы пікірлерді үнемі аламын — сондай реакциялардың алпыс-жетпіс пайызы шығар.

Химиялық білімің жаттығуға көмектесе ме?

Дереу айтарлықтай емес. Мектеп химиясын зал контекстінде қатты асыра бағалайды. Мұнда химиктің ешқандай құпия білімі жоқ. Фармакологияға терең бойлағандар көбіне қолданбалы бөлігін менен жақсы біледі, академиялық емес, практика жүзінде.

Жапонияға сапарың жайын талқылайық. Ол жақта алғаш рет болған жоқсың ғой. Неге қайта-қайта ораласың?

Себебі бұл — асыра мақтауға да келетіндей көрінбейтін, шынымен ерекше орын. Төртінші рет болдым және әр жолы бұл өте айрықша ел екеніне көз жеткіземін. Тіпті сол жақта өмір сүргім келеді. Бірақ ол жақтан үй сатып алу — ВНЖ не азаматтық алуды білдірмейді. Жапонияда бұл кейбір елдердегідей жұмыс істемейді.

Роликтеріңнің көрсеткіштерін қадағалайсың ба?

Бұрын сандарға тәуелділік күштірек болатын. Қазір роликтерді кері байланыс жүйесі ретінде талдаймын: мынанысы неге өтті, ал анау неге өтпеді. Бірақ енді өзін-өзі сезінуді қаралымға байламаймын. Роликтер — менің бір бөлшегім ғана, түгелім емес. Ертең TikTok не Instagram жоғалып кетсе де, мен онымен бірге жоғалмаймын.

Оқытушылықтан түбегейлі шықтың ба?

Әзірге жоқ, бірақ үзіліс алдым. Ресми түрде декреттен шықтым, бірақ өзіме тағы бір жыл ойлануға бердім. Қазір менде жеке оқушылар да, мектеп те, жалпы оқытушылыққа қатысты ештеңе жоқ. Мынаны түсінгім келеді: бұл шынымен менің шақыруым ба, әлде бір сәтте осы рөлге жақсы бейімделіп кеттім бе.

Мектепке оралуға не кедергі?

Жұмыстың өзі емес, экономика. Екі-үш баласы бар мұғалімдер бюджетті қалай құратынын мүлде түсінбеймін. Қазір мектепке оралу мен үшін өмір сүру деңгейінің едәуір төмендеуін білдірер еді. Бұл жайлылық туралы емес, базалық шығындар туралы. Бала бақшаға 170 мың теңге төлегенде, әрі қарай үйірмелер, ұзартылған күн, репетиторлар болатынын түсінген сәтте, кәсіпке басқаша қарай бастайсың.

Ал блогинг бұл тұрақтылықты алмастыра алмай ма?

Жоқ, өйткені бұл — тұрақсыз табыс. Жақсы айлар бар, мүлде тыныш айлар бар. Әзірге блогинг мені белгілі бір деңгейде ұстап тұр, бірақ тұрақтылық сезімін бермейді. Идеалда мен сондай қаржылық модельге келгім келеді, онда оқытушылық қайтадан жан қалауыңмен айналысатын іс болады, күнкөріс құралы емес.

Бала пайда болғаннан бері өзіңде ерекше өзгеріс болды ма?

Көп. Әкелікке мүлде алдын ала дайындалу мүмкін емес. Бөлме, бесік, ақша дайындауға болады, бірақ ішкі қайта құруға дайындала алмайсың. Алғашқы жыл — негізінен ана мен баланың тарихы, әке ол жерде тірекке көбірек ұқсайды. Ал сосын ең қызығы басталады: коммуникация пайда болады, ортақ тіл, алдыңда бөлек тұлға ашылып келе жатқанын сезінесің. Бір мезетте бала саған суперқаһармандай қарай бастайды — бұл, әрине, қатты ынталандырады.

Онымен бірге жаңа қорқыныштар да келе ме?

Иә, жүз пайыз. Өзің үшін қорқыныш екінші орынға кетеді, есесіне бала үшін өте нақты қорқыныш пайда болады. Бұл бәріне реакцияны бірден өзгертеді: жер сілкінісінен бастап тұрмыстық жағдайларға дейін. Бірақ сонымен бірге оны шыны аястың астында өсіру мүмкін еместігін түсінесің. Артық тыйым неғұрлым аз болса, соғұрлым толыққанды тұлға болып өсу мүмкіндігі жоғары.

Жарыңмен тәрбиені қалай жолға қоясыңдар?

Икемді болуға тырысамыз. Gentle parenting-тен бірдеңе жұмыс істейді, бірдеңе — жоқ. Кейде жұмсақ әңгіме керек, кейде — қатаң шектеу. Бірақ ең маңыздысы: бала сөз бен іс арасындағы алшақтығын өте тез «оқиды». Ол сені тура көшіреді. Сондықтан «баланы тәрбиелеме, өзіңді тәрбиеле» формуласы — әдемі цитата емес, өте дәл байқау.

Ешқашан ұлыңа ашуланып, айқайлап кеткен кезің болды ма?

Жоқ, дәл ашу болған емес. Бірақ жиі сөзім жетпей қалады, өйткені біз онымен қазақша сөйлесеміз. Жарым қазақша еркін сөйлейді, бала үшін бұл — табиғи орта, ал мен өз сөздігімнің шектеуіне тірелемін. Бұл қиын: бір нәрсені нәзік түсіндіргің келеді, ал тілің жетпейді. Бәлкім, бұл да өсу процесінің бір бөлігі шығар — онымен бірге ертегі оқисың, сөздігіңді кеңейтесің, қайтадан үйренесің.

Егер сіздердің «тілек карталарыңызды» елестетсек, онда не болар еді?

Тағы бір бала. Отбасыға көбірек кеңістік. Ата-ананы көшіріп әкеліп, жайлы жағдай жасау мүмкіндігі. Толық медициналық чекап. Бірге саяхаттар. Және, әрине, тұрақты қаржылық ағын. Экзотика жоқ — тек базалық, ересек, жерге жақын дүниелер.

Өміріңде артқа қайтып, бірдеңені өзгерте алсаң, нені өзгертер едің?

Денсаулыққа деген қарым-қатынасымды. Емделуді тым ұзақке созғанымнан оң құлағымнан дерлік есту қабілетін жоғалттым. Мұны енді түзете алмайсың. Бұл қатты есіңді жиғызады. Бәлкім, дәл соны өзгертер едім: көмекті тезірек сұрау, дене сигналдарын елемей қоймау. Және, мүмкін, жақындармен жиі сөйлесу. Біз әңгіме дегеннің қаншалықты сый екенін әдетте бағаламаймыз.

Мәтін: Сергей Штоль Фото: Аружан Айтен Стилист: Сабыр Диар Груминг: Владимир Сухов, Фарид Ғазиев Продюсер: Дінмұхаммед Керімов