Tinder-ді өшірдік, бала уәде етпейміз, бөлек тұрамыз

Үйлену енді міндетті қадам емес, балалар — бәріне ортақ мақсат емес, ал бір шаңырақ астында тұрмыс құру сынаққа айналып барады. Қазақстандықтар неге некеге көзқарасын қайта қарап, дейтингтен қажып, жақындықтың өздеріне ыңғайлы форматтарын таңдайтынын талдаймыз.

Чайлдфри буыны

«Қашан бала?» деген сұрақ отбасылық кешкі асты-ақ бұзуы мүмкін, әсіресе оны оныншы рет қайталағанда.

Ата-ана болуға көзқарас өзгеріп келеді. Біреулер үшін бала әлі де отбасылық сценарийдің маңызды бөлігі болып қалса, екіншілері саналы түрде балалы болудан бас тартады. Үшіншілері ата-ана болуды қалайды, бірақ қаржы немесе қауіпсіз өмірге қатысты өзге факторлар салдарынан бұл шешімді кейінге шегереді.

Қазақстанның қоғамдық даму институтының деректеріне сүйенсек, социолог Ольга Исупова 2024 жылы Caravan.kz-ке берген сұхбатында келтіргендей, сауалнамаға қатысқан отбасылардың 7,6%-ы бала қаламаған (бұл барлық қазақстандықтардың үлесі емес, нақты зерттеудің дерегі).

Сонымен бірге ЮНФПА-ның 2026 жылғы тамызда жарияланған зерттеуі отбасы мен ата-ана болуға қызығушылықтың сақталғанын көрсетеді. 18–39 жастағы 836 жас қазақстандықтың ішінде 72%-дан астамы некеге тұрғысы келеді. Бірақ балаларды дүниеге әкелу үшін 74,6% қатысушы үшін қаржылық қамтамасыз етілу маңызды, 71,7% үшін — жеке баспана, 68,4% үшін — тұрақты жұмыс.

Демек, жастар бала сүю идеясынан түбегейлі бас тартпайды, бірақ ең әуелі жағдайды қояды — енді оларды бір «көгалмен» қызықтыра алмайсың.a0

Сұхбат секілді кездесулер

Дейтингілік қосымшалар серікті табуды жеңілдетуге уәде еткен, бірақ бітпейтін свайптар, бірсарынды хаттар мен себепсіз жоғалулар dating app fatigue — танысу қосымшаларынан шаршау құбылысын тудырды.

New Media 26amp; Society журналында жарияланған зерттеуде ғалымдар 493 бойдақ қолданушының дейтинг-сервистерді пайдалануын бақылаған. Нәтижелер қосымшаларды қолдану мен эмоциялық қажу және танысудың нәтижесіз өтіп жатқанын сезіну арасында байланыс барын көрсетті.

Және, жарайды, егер ең болмаса бірді-екілі мэтч болса — жыл өткен сайын дейтинг-қосымшаларға кіру соңғы вагонға секірмек болып, бетпен рельске құлағандай сезіле береді.

Қонақтық неке

Махаббаттары бар, болашаққа ортақ жоспар құрып, демалысты бірге өткізетін, бірақ бір пәтерге көшуді ойламайтын жұпты елестетейік. Социологияда мұндай формат LAT (Living Apart Together) — бірге емес, бөлек тұратын романтикалық қарым-қатынас деп аталады.a0

Себептері әртүрлі болуы мүмкін: алдындағы сәтсіз неке, алдыңғы қатынастан туған балалар, қаржылық дербестік немесе жеке кеңістігін сақтағысы келетін жай ғана қалау.a0

Өз ережеңмен неке

Отбасы институтының дағдарысы жайлы әңгімелерге қарамастан, қазақстандық жастар некеден бас тартып жатқан жоқ. ЮНФПА зерттеуі отбасы құруға деген ынтаның әлі де күшті екенін көрсетеді.a0

Нақ өзгеріп жатқаны — қарым-қатынастың дамуының өз сценарийін өзі таңдауға деген ұмтылыс. Ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келген «үйлену — бала — ипотека» кестесі жоқ. Ата-анамен бір шаңырақ астында тұруға келіспеу. Әуелі «көгал», содан кейін барып қалғанының реті келеді.